Perlegi uestram studiosa indagine cartam
Et tetigi nuda carmina uestra manu.
Explicui gaudens bis terque quaterque uolumen
Nec poteram refici singula discutiens.
5Ille liber mihi gratus erat, gratissima dicta;
Ergo, consumpsi sepe legendo diem.
Nox studiis odiosa meis, inuisa legenti,
Me cessare meo compulit a studio.
Composui gremio posuique sub ubere laeuo
10 Scedam, quod cordi iunctius esse ferunt.
Si possem cordi mandare uolumina uestra,
Cordi mandarem singula, non gremio.
Tandem, fessa dedi nocturno membra sopori,
Sed nescit noctem sollicitatus amor.
15Quid non sperabam? Quid non sperare licebat?
Spem liber ediderat, otia nox dederat.
In somnis insomnis eram, quia pagina uestra
Scilicet in gremio uiscera torruerat.
O mihi si dabitur tantum spectare prophetam!
20 O mihi si dabitur colloquii morula!
O quantum uates, quam preditus iste poeta!
O quam diuino quaelibet ore canit!
Quis sapor in dictis! O quae sapientia uerbi!
O quam discretus iste uir in calamo!
25<Et>, reor, in factis est uir discretior iste,
Omnia prudenter et facit et loquitur.
Hunc si Roma sibi quondam meruisset alumnum,
Iste Cato rigidus, Tullius iste foret:
Hunc facerent uerba Ciceronem, facta Catonem,
30 Multos iste ualet solus Aristotiles.
Iste uidetur et est et dicitur alter Homerus;
O quanta uersus commoditate canit!
Hystorias Grecas et earum mystica nouit
Atque quid hec aut hec fabula significat;
35Vtque mihi credas, metro mandauit idipsum,
Adsensus fecit copie multiplices.
Euaginato Dauid mucrone Goliae,
Eiusdem uictor perculit ense caput.
Taliter hic uates adiens penetralia Greca
40 Gentilesque domos dispoliauit eas;
Decipulas ensesque suos detorsit in hostes,
Aduectans nobis carmine gentis opes,
Inuexit nugas nobis gazasque Pelasgas,
Ex locuplete penu diripiens spolia.
45Quid Mars, quid Iuno, quid cetera turba deorum
Significent, nouit, nouit et exposuit.
Si de diuinis insurgat quaestio dictis,
Nectareo nodos explicat eloquio.
Immo, quid est, quaeso, quod sensum effugerit eius?
50 Omnia sollerti circuit ingenio.
Si sermo fiat de formae compositura,
Impar est tantae camena nostra rei:
Inter mortales, tanquam flos unicus, ille
Formosis aliis corpore et ore preest.
55Inter caelicolas, ut conspectissima stella,
Gratior aurora est soleque lucidior.
O qualis, quantus me carmine significatur!
Versibus hunc uideo, namque aliter nequeo.
Ve mihi, cum nequeam quem diligo sepe uidere;
60 Me miseram, nequeo cernere quod cupio.
Afficior desiderio precibusque diurnis,
Incassum fundo uota precesque deo.
Annus abit, ex quo quem quaero uidere nequiui,
Attamen ipsius carmina sepe lego:
65O quales uersus, quam dulces, quam speciosos,
Ad me misit heri perditus ille mihi!
Hoc iacet in gremio dilecti scedula nostri,
Ecce locata meis subiacet uberibus.
O utinam noster nunc hic dilectus adesset,
70 Qui sensum proprii carminis exprimeret; -
At circumstarent comites mihi uel duo, uel tres,
Quamuis ipse suae sufficiat fidei;
Ne tamen ulla foret de suspitione querela,
Saltem nobiscum sit mea fida soror.
75Clara dies esset nec solos nos statuisset
Hoc fortuna loco, sed magis in triuio.
Ecce uigil uigilo, quia me liber euigilauit,
Lectus multotiens, quem mihi misit heri.
Sed quid ago? Nichil est quod tota nocte uoluto,
80 Nil est quod rogito pectore sollicito:
Ad me non ueniet nec eum sitibunda uidebo,
Quem nimium tellus Pictaua sollicitat.
Forsitan idcirco miseram me carmina misit
Quae me corrigerent, quae mihi uerba darent,
85Vt se dissimulet, ut me sua littera fallat,
Leniat ut nostrum callida carta metum.
Heu, quid non timeam? Nunquam secura quiescam;
Nec mihi tutus amor, nec mihi tuta fides.
Dum noua dat precepta, mihi plus ipsa fatigor,
90 Nunquam non possum suspiciosa fore;
Hunc timeo rapiat, dum nescio, quilibet error;
Omnis uirgo meis inuidet auspiciis.
Nulla quidem uirgo me fortunatior esset,
Si mihi tutus amor tutaque pacta forent.
95Firma fides nostrum quamuis mihi firmet amicum,
Credere non possum tuta sue fidei;
Nec fidei discredo suae (nichil inde timendum),
Perdere sed timeo quod uehementer amo.
Pectore fluctiuago deduxi tempora noctis,
100 Ergo satis licuit multa referre michi.
En aurora suos producit lucida currus,
Arbuta iam uolucrum garrulitate sonant.
Aggrediar ceram quia nescit cera pudorem,
Que referat domino congrua uerba meo:
105Multa quidem scribam quae nolim dicere praesens:
Virgineos ausus sepe pudor reprimit.
O utinam placeant quae mens dictabit amantis!
Carminis oda mei gratificetur ei!
Ipse iubes, dilecte meus, tu precipis, inquam,
110 Vt castis operam legibus attribuam.
Attribuam, sic ipse iubes, sic ipsa preopto,
Sic hucusque dies disposui proprios.
Casta fui, sum casta modo, uolo uiuere casta;
O utinam possim uiuere sponsa Dei!
115Non ob id ipsa tamen uestrum detestor amorem:
Seruos sponsa Dei debet amare sui.
Tu sponsi seruus, tu frater tuque coheres,
Tu quoque, tu sponsi dignus amore mei.
Sponsa sui sponsi uenerari debet amicos;
120 Ergo te ueneror, te uigilanter amo.
Ius et lex nostrum semper tueatur amorem,
Commendet nostros uita pudica iocos.
Ergo, columbinam teneamus simplicitatem
Nec mihi pretendas quamlibet ulterius.
125Quod si preponis, quod si pretenderis ullam,
Scito quod non est hic iocus in domino.
Si fallis, malus es; si uerum dicis, iniquus;
Obsidet atque tenet crimen utrumque iocum.
Damnat falsiloquos deus et praue facientes;
130 Aut hoc aut illud uel simul ambo facis.
Sed deus emendet, deus in te corrigat ista,
Haec me cura tui non sinit immemorem.
Virginis alterius sic nomen abominor ut sim
Virginis ad nomen frigidior glacie.
135Sed, sicut tibi uis credam credamque uolenti,
Credam dictanti, tu quoque, crede mihi.
Si te Roma uocat, si te Magontia temptat,
Si meus es, retrahas mox ab utraque pedem.
Vade uiam tutam, petat alter barbara regna;
140 Est grauis indomitas poena domare feras
Atque tibi digne uix respondere ualebunt,
Cum sint indoctae protinus edomitae.
Pullos indomitos aliis multi domuerunt;
Sic fortasse labor uester inanis erit:
145Si, mihi discredens, incassum forte laboras
Subripiatque alter iugera uix domita,
Affectus nimio tandem tunc ipse pudore,
Ad ueteres sero regrediere uias;
Ridebunt alii, sed ego, fidissima semper,
150 Planctibus et lacrymis participabo tuis.
Ergo, dico tibi: me pretermittere noli,
Nullam maioris inuenies fidei.
Si potes, et poteris, si tantum uelle uideris,
Fac ut te uideam meque uidere ueni.
155Ad te, si possem, pedes aut eques ultro uenirem,
Non essent honeri pena pudorque mihi.
Venero si potero, uenissem si potuissem,
Sed disturbat iter seua nouerca meum.
At tu, qui, dominus, nullo custode teneris,
160 Quem, quia multa potes, ipsa nouerca timet,
Maturato gradus et me uisurus adesto;
Sumptus et comites sufficienter habes.
Cur ad nos uenias occasio multa paratur:
"Ad quem sermo mihi presul in urbe manet,
165Clerus me mandat, abbates, ille uel ille,
Me trahit ad comitem res facienda michi."
Demens, quem doceo? Me debes ipse docere.
Si tibi causa deest, negligis ut uenias.
Cura tibi de me non est nisi ueneris ad me,
170 Nec tua uel modicus uiscera tangit amor.
Hoc argumentum posui mihi si pigritaris,
Hoc habeam certum federis inditium:
Visere me debes, nescis quo langueo morbo,
Quo desiderio scilicet afficior.
175Grande tibi crimen nisi paueris esurientem,
Oranti si non ipse satisfatias.
Exspectate ueni nolique diu remorari.
Sepe uocaui te, sepe uocate ueni.